Doelstelling en werkwijze
"Het Vormgevingsinstituut is tegelijk een denktank en een produktiebedrijf waarin kennis wordt verzameld over nieuwe manieren waarop vormgeving bij kan dragen aan de culturele en economische vitaliteit van de maatschappij. Het Instituut ontwikkelt toekomstscenario's en zet onderzoeksprojecten op om deze scenario's te testen."

De produkten van het Instituut zijn ideeën, kennis, projecten en relaties die bedrijven, vormgevers, instellingen, overheden en onderzoekers helpen bij het vergroten van hun vermogen tot vernieuwing.

In het Activiteitenverslag over 1993 en 1994 (publikatie 1 maart 1995) werd deze typering van het Instituut gekoppeld aan een beschouwing over de concrete resultaten van twee jaar werk. Vaak werden projecten mede ondernomen om de uitgangspunten van het beleid te verifiëren, de interne organisatie te structureren en de communicatiekanalen te ontwikkelen die nodig zijn om opgedane inzichten te verspreiden. De komende vier jaar kan profijt worden getrokken uit het effect van de ondernomen activiteiten. Niet door pas-op-de-plaats te maken, maar door bewust te kiezen voor een nieuwe sprong, zowel naar de aard als de intensiteit van projecten. Hun inhoud zal moeten winnen aan gewicht en reikwijdte. Uitgangspunt daarbij is dat het Instituut niet wenst te groeien om de groei. Juist omdat de omgeving waarin het Vormgevingsinstituut opereert op dit moment zo onvoorspelbaar is - produktie, distributie, consumptie en Àook het ontwerpen zelf ondergaan fundamentele veranderingen - is het van groot belang dat wij die omgeving begrijpen en in projecten analyseren. Het is de taak van het Instituut de gevolgen in kaart te brengen, zodat ontwerpers en andere bij vormgeving betrokken partijen tijdig worden geconfronteerd met vragen die voor hun functioneren in de komende jaren van betekenis zijn.

Op basis van een dienstverlenende functie - de vakwereld en geïnteresseerden worden immers geïnformeerd over wezenlijke verschuivingen in hun omgeving - ontstaat aldus een projectgerichte organisatie. De belangrijkste taken zijn:

Daartoe moeten specialisten uit verschillende disciplines bijeen worden gebracht die belangstelling hebben voor het gestelde thema, maar die in de gebruikelijke structuur slechts binnen hun eigen wereld functioneren. Hun gesprekken zijn de eerste stap in het sociale proces van innovatie, zoals de voorbereiding van Doors of Perception 3 (7-11 november 1995) bewees. In dat geval blijkt ook de kracht van het ontmoetingspunt Nederland, waarbij de export van Nederlandse cultuur gestalte krijgt via het tijdelijkÀ `invoeren' van belangrijke buitenlandse personen. Vanuit verschillende landen binnen en buiten de Europese Unie komen de genodigden voor werksessies naar Amsterdam. Zij dragen hun kennis bij aan de omschrijving van het thema `Info-Eco' en gebruiken het verblijf in de stad om nieuwe contacten aan te boren, galeries te bezoeken of te overleggen met uitgevers en journalisten. De openheid van die culturele omgeving inspireert. Veel bezoekers blijken de Amsterdamse context te ervaren als een broedplaats voor nieuwe culturele prioriteiten. De informele cultuur in de Westergasfabriek en de Graansilo betekent een belangrijke aanvulling op de uitgeverij, het Stedelijk Museum en het galeriecircuit. De resultaten van het verblijf beïnvloeden later weer de discussie die in India of Duitsland wordt gevoerd.

Aangezien de grote projecten van het Vormgevingsinstituut een structuur hebben waarin dergelijke internationale ontmoetingen op de agenda staan, is deze vorm van kennisverspreiding een terugkerend verschijnsel.

Drie opeenvolgende stadia kenmerken de formulering van thema's en projecten:

Scenariovorming
Het proces waarin een onderwerp wordt vastgesteld en besproken. Dat gebeurt niet door uitsluitend eigen intuïties te volgen, maar door vergelijking van prioriteiten die op verschillende plaatsen tegelijk opdoemen en die met elkaar in verband kunnen worden gebracht. Voor het Instituut belangrijke thema's als `vergrijzing' en `duurzame ontwikkeling' zijn niet onze exclusieve preoccupatie. Ze hebben een duidelijke plaats op de nationale en internationale beleidsagenda's. Doel is met interessante gespreksÀpartners gezamenlijk vragen te poneren die een nieuwe opgave stellen aan de vormgeving.

Een scenario is een middel om orde te brengen in de ideeën over toekomstige ontwikkelingen. Scenario's dragen bij aan de kwaliteit van de ideevorming. Het proces van formuleren van dergelijke ontwerpscenario's is in hoge mate interactief, intensief en creatief. Belangrijk is dat zo op een uitstekende manier gebruik wordt gemaakt van de vaardigheden van ontwerpers. Hun vermogen om te plannen en te visualiseren brengt samenhang in het verhaal, terwijl de situatie uitnodigt tot interdisciplinaire samenweÀrking.

Workshops, conferenties, websites
Workshops onderzoeken de consequenties van die scenario's voor de ontwerpwereld. Op alle niveaus voltrekt het leren zich bij uitstek via menselijke uitwisseling: door rechtstreekse contacten, maar ook met verschillende middelen die in het normale onderwijs nauwelijks aan de orde komen, zoals online verbindingen en `leren op afstand'. Toegenomen ervaring in de organisatie en begeleiding van dergelijke manifestaties maakt het ons mogelijk een werkelijk creatief proces te volgen.

In de workshops gaat het om concepten, vaardigheden en verbindingen: concepten die uitdagen tot andere manieren van denken over toekomstige problemen; vaardigheden die een nieuwe manier van werken mogelijk maken; en verbindingen met tot dan toe onbekende partners bij dat werk.

Operationalisatie
Verzamelen van partners rond het thema, projecten creëren en de bevindingen van die projecten verspreiden. De kennisverspreiding krijgt bijzondere aandacht en ontwerpers hebben daarin een belangrijke functie.

Veel beleidsproblemen, zoals werkloosheid, vergrijzing en ecologische ontwikkelingen, hebben meerdere dimensies. De meeste instituties van wie wij een oplossing verwachten - overheid, wetenschap, onderwijs - komen niet aan al die dimensies toe. Ontwerpers hebben het vermogen